Tıp kongresi iletişimi üç evrede planlanır. Kongre öncesinde basına taşınacak tek bulgu ve onu anlatacak konuşmacı seçilir. Kongre sırasında bu bulgu, aşaması açıkça söylenerek basın bülteni ve basın toplantısıyla sunulur. Kongre sonrasında içerik, yayın süreci izlenerek güncellenir. Her evrede ölçüt aynıdır: doğrulanmış bulgu, abartısız dil, mevzuata uygun materyal.
Kongre iletişimi neden üç evrede düşünülmeli?
Sağlık Bakanlığı'nın 2025 Sağlık Haberciliği Kılavuzu, bir etkinlikle ilgili üç tür haber yazılabileceğini söyler: etkinliğin yapılacağının duyurusu, "bugün" ya da "yarın" haberi ve etkinlik sonrasında olup biteni anlatan haber (s. 54). Medyada en çok yer bulan üçüncüsüdür.
Kılavuz bir sorunu da açıkça adlandırır: Sağlık alanındaki etkinlikler çoğunlukla sağlık hizmeti verenlerin bilgilenmesi için düzenlenir, dili tekniktir ve anlaşılması uzmanlık gerektirir (s. 54). Kongre iletişiminin işi, bu teknik içerikten kamuoyunu ilgilendiren noktayı doğru bulup doğru dille taşımaktır.
Kongre öncesinde ne hazırlanır?
Oturum kurgusu: basın hangi oturumu takip etmeli?
Kılavuz muhabire şu soruyu sordurur: "Bu etkinlikte kamuoyunu ilgilendiren en önemli şey nedir?" (s. 54). Organizatör bu soruyu muhabirden önce sormalı. Programdaki her oturum basın için değildir. Bir ya da iki oturum seçin ve basın takvimini bunlara göre kurun.
Seçimi kılavuzun bilimsel araştırma haberleri için verdiği sorular yönlendirebilir (s. 58-59): Araştırma tamamlandı mı, yoksa bir fazı mı? Kim finanse etti, çıkar ilişkisi var mı? Sonuçlar akademik camiada yayımlandı ya da sunuldu mu? Örneklem kimleri kapsıyor?
Konuşmacı brifingi: basınla konuşacak hekim neyi bilmeli?
Basınla konuşacak hekime kongreden önce bir sayfalık brifing verin. İçinde şunlar olsun:
- Anlatılacak bulgunun tek cümlelik özeti ve aşaması: hakemli dergide yayımlandı mı, kongre bildirisi mi, ön sonuç mu?
- Sayıların mutlak değerleri. "Yüzde 40 azalma" diyorsa, kaç kişide kaçtan kaça indiği.
- Kaçınılacak ifadeler: kılavuzun saydığı "mucize", "kesin çözüm", "ilk", "tek", "en iyi" ailesi (s. 12, 60).
- Çalışmanın finansmanı ve varsa çıkar ilişkisi.
- Televizyon programına çıkacaksa yükümlülüğü: Yönetmeliğe göre radyo ve televizyon programlarında konuşan sağlık meslek mensupları, programdan önce yönetmeliğin Ek-3'ündeki taahhütnameyi iki nüsha imzalamak zorunda (md. 9).
Bir muhabir hekiminizi kongre koridorunda durdurduğunda, cevabın brifingdeki tek cümleyle başlaması hedeftir.
Basın bülteni için hangi bulgu seçilir?
Haber değeri olan bulgu, kamuoyunu doğrudan ilgilendiren ve aşaması açıkça söylenebilen bulgudur. Kılavuzun iki uyarısı bu seçimin sınırını çizer. Birincisi: Bilim dünyasıyla paylaşılmadan doğrudan medyaya getirilen iddialar tartışmalı olabilir (s. 12). İkincisi, kılavuzun aktardığı Türkiye Gazeteciler Cemiyeti ilkesi: Tıbbi araştırmalar kesinleşmiş sonuçlar gibi yayımlanmamalıdır (s. 48).
Ön sonuç ve hakem onayı nasıl belirtilir?
Bültende bulgunun aşaması başlıktan sonraki ilk iki paragrafta yazılmalı. Bilimsel komiteye sorun: Bu bildiri özeti nasıl bir değerlendirmeden geçti? Cevap ne olursa, bültene olduğu gibi yazın. "Hakemli bir dergide henüz yayımlanmamıştır" cümlesi bülteni zayıflatmaz; muhabirin sorusunu önceden cevaplar. AHCJ ilkeleri de ön çalışmaların, hücre ve hayvan çalışmalarının sonuçlarının dikkatle aktarılmasını ister.
Abartı riski nerede başlar?
Abartı genellikle sayıyla başlar. Yönetmelik, araştırma sonuçlarının ve istatistiki verilerin gerçekte olduğundan farklı sonuç doğuracak biçimde sunulmasını yasaklar (md. 5/1-ğ). Kanıtlanmamış yöntemlerle hastalıkların tedavi edildiğine dair ifadeler de yasaktır (md. 5/1-ç). Hayvan çalışmasından insan sonucu, küçük örneklemden genel sonuç çıkaran bülten, bu iki maddenin sınırına yaklaşır.
Basın toplantısı nasıl kurulur?
Kılavuz, basın toplantısında konuşmadan önce basın bildirisinin dağıtılabileceğini ve muhabirin bu metni dikkatle okuyup sorularını hazırlayacağını yazar (s. 55). Organizatör için bunun anlamı: Bülten toplantıdan önce hazır olmalı ve soruları öngörmeli.
Genel iletişim pratiği olarak önerim şu : Toplantıyı tek bulgu etrafında kurun. Konuşmacı sayısını iki ya da üçle sınırlayın. Soru-cevaba konuşmalar kadar zaman ayırın. Sayıları ve aşama bilgisini içeren tek sayfalık bir bilgi notunu masaya koyun.
Kongre sırasında sosyal medyada neye dikkat edilir?
Kongre sosyal medyası hızlı akar; hatanın en kolay yapıldığı yer de burasıdır. Yönetmelikten çıkan dört kontrol:
- Sunum slaytlarında hasta görüntüsü varsa: Tıbbi müdahale ya da ameliyat esnasındaki hasta görüntüsü paylaşılamaz (md. 7/1-h). Diğer hasta görselleri için açık rıza şarttır (md. 7/1-b).
- Sponsor firmanın ürünü, cihazı ya da markası hekim veya özel hastane hesabından tanıtılamaz, bağlantı verilemez (md. 5/1-h).
- Paylaşım, okuru belirli bir hekime ya da kuruma yönlendirmemelidir (md. 5/1-f). Ücret, indirim, kampanya bilgisi de yer alamaz (md. 5/1-m).
- Görselde yapay zekâ ile üretilmiş, insandan ayırt edilemeyen bir karakter reklam amacıyla kullanılıyorsa bu açıkça belirtilmeli. Bu kural 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği değişikliğiyle geldi (değişiklik md. 6).
Aynı değişiklik, yanıltıcı reklam değerlendirmesinde sayılan unsurlara "akademik ünvanlar" ibaresini ekledi (değişiklik md. 2). Kongre materyalindeki konuşmacı unvanlarını resmî unvanla birebir yazın.
İlaç ya da tıbbi ürün firmalarının sponsor olduğu kongrelerde ayrıca Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun tanıtım mevzuatı devreye girer.
Kongre sonrasında içerik nasıl sürdürülür?
Kılavuza göre medyada en çok yer alan, etkinlik sonrası haberdir (s. 54). Bu evre için üç adım:
- Kongre biter bitmez, basına çıkan bulgunun bir sayfalık özetini ve konuşmacıya ulaşma bilgisini kurumun sayfasında yayımlayın.
- Bulgu hakemli bir dergide yayımlandığında, ilk metni tarih vererek güncelleyin. "İlk" ya da "yeni" iddiası ancak bu kanıtla kullanılabilir (kılavuz s. 55).
- Basında çıkan haberleri izleyin. Abartılı başlıkla yayımlanan bir haber varsa, ilgili muhabire doğru bilgiyi sakin bir notla iletin.
Hazır basın bülteni iskeleti
[KURUM / KONGRE ADI] — BASIN BÜLTENİ [Tarih] · [Yayın serbest: tarih ve saat / ambargo varsa açıkça] BAŞLIK: [Bulgu, ilk paragrafın kanıtlayabileceği ölçüde. "Mucize", "ilk", "tek", "kesin" yok.] 1. PARAGRAF (5N1K): [Kim] [hangi kongrede] [hangi bulguyu] sundu. [Bulgunun tek cümlelik özeti.] 2. PARAGRAF (AŞAMA): Bu sonuç [kongre bildirisi / ön sonuç / hakemli dergide yayımlanmış makale] niteliğindedir. [Henüz hakemli bir dergide yayımlanmamıştır.] 3. PARAGRAF (SAYILAR): Çalışmaya [n] kişi katıldı. [Sonuç, mutlak değerle: "X kişiden Y'si". Göreli oran verilecekse mutlak değerle birlikte.] 4. PARAGRAF (SINIRLILIKLAR): [Örneklem, süre, çalışma türü. Hayvan / hücre çalışmasıysa açıkça.] 5. PARAGRAF (ALINTI): "[Konuşmacının tek ve ölçülü alıntısı]" — [Ad Soyad, resmî unvan, kurum] 6. PARAGRAF (FİNANSMAN): Çalışma [kurum / fon] tarafından desteklenmiştir. [Çıkar ilişkisi beyanı.] KONGRE HAKKINDA: [2-3 cümle: düzenleyen kurum, tarih, yer.] BASIN İLETİŞİMİ: [Ad Soyad, görev, e-posta] YAYIN ÖNCESİ KONTROL: [ ] Başlık ilk paragrafla uyumlu [ ] Aşama 2. paragrafta yazılı [ ] Sayılar mutlak değerle [ ] Ürün / marka / fiyat / yönlendirme yok [ ] Hasta görseli yok ya da açık rıza belgesi dosyada [ ] Konuşmacı unvanı resmî unvanla aynı
Kongreniz için iletişim planı, konuşmacı brifingi ya da ekip eğitimi planlıyorsanız asumanugurtv@gmail.com adresinden yazabilirsiniz.